ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈര്‍ഘ്യം കുറഞ്ഞ പോരാട്ടം: ആംഗ്ലോ-സാന്‍സിബാര്‍ യുദ്ധം

AUGUST 12, 2026, 1:54 AM

ലോക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈര്‍ഘ്യം കുറഞ്ഞ യുദ്ധമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് 1896 ഓഗസ്റ്റ് 27 ന് നടന്ന ആംഗ്ലോ-സാന്‍സിബാര്‍ യുദ്ധമാണ്. വെറും 38 മുതല്‍ 45 മിനിറ്റ് വരെ മാത്രം നീണ്ടുനിന്ന ഈ പോരാട്ടം, കൊളോണിയല്‍ ശക്തിയായ ബ്രിട്ടനും ആഫ്രിക്കന്‍ ദ്വീപുരാഷ്ട്രമായ സാന്‍സിബാറും തമ്മിലായിരുന്നു.

യുദ്ധ പശ്ചാത്തലവും ആഫ്രിക്കയിലെ കോളനി മത്സരങ്ങളും

കിഴക്കേ ആഫ്രിക്കയില്‍ ഇന്നത്തെ ടാന്‍സാനിയന്‍ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ദ്വീപ് സമൂഹമാണ് സാന്‍സിബാര്‍. പത്തൊന്‍പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തില്‍ 'സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ദ്വീപ്' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സാന്‍സിബാര്‍, തന്ത്രപ്രധാനമായ കച്ചവട കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ആഫ്രിക്കന്‍ ഭൂഖണ്ഡത്തിനുമേലുള്ള യൂറോപ്യന്‍ ശക്തികളുടെ ആധിപത്യ മത്സരത്തില്‍ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള വ്യാപാരപാത സുരക്ഷിതമാക്കാനും എതിരാളികളായ ജര്‍മ്മനിയെ പ്രതിരോധിക്കാനും ബ്രിട്ടന്‍ 1890 ല്‍ സാന്‍സിബാറിനെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.

തീരുമാനപ്രകാരം സാന്‍സിബാറിലെ സുല്‍ത്താന്‍ ഭരണാധികാരിയായിരിക്കുമെങ്കിലും പുതിയ സുല്‍ത്താന്‍ അധികാരമേല്‍ക്കാന്‍ ബ്രിട്ടീഷ് കോണ്‍സലിന്റെ അനുമതി നിര്‍ബന്ധമായിരുന്നു.

സംഘര്‍ഷത്തിന് വഴിവെച്ച കാരണങ്ങള്‍

ബ്രിട്ടനുമായി സൗഹൃദത്തിലായിരുന്ന സുല്‍ത്താന്‍ ഹമദ് ബിന്‍ തുവൈനി 1896 ഓഗസ്റ്റ് 25 ന് പെട്ടെന്ന് അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം വിഷബാധയേറ്റാണെന്ന സംശയങ്ങള്‍ നിലനില്‍ക്കെത്തന്നെ, അനന്തരവനായ ഖാലിദ് ബിന്‍ ബര്‍ഗഷ് ബ്രിട്ടന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ കൊട്ടാരം പിടിച്ചെടുത്ത് പുതിയ സുല്‍ത്താനായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.

തുടര്‍ന്ന് ഓഗസ്റ്റ് 27 രാവിലെ 9:00 മണിക്ക് മുന്‍പായി കൊട്ടാരം ഒഴിഞ്ഞ് പദവി ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് നയതന്ത്രജ്ഞനായ ബാസില്‍ കേവ്, ഖാലിദിന് അന്ത്യശാസനം നല്‍കി. എന്നാല്‍ തങ്ങള്‍ക്കുനേരെ ആക്രമണം നടത്താന്‍ ബ്രിട്ടന്‍ മുതിരില്ലെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച ഖാലിദ്, അന്ത്യശാസനം തള്ളിക്കളയുകയും കൊട്ടാരത്തിന് ചുറ്റും 2,800 ഓളം വരുന്ന സൈനികരെയും പീരങ്കികളും വിന്യസിച്ച് പ്രതിരോധം തീര്‍ക്കുകയും ചെയ്തു.

38 മിനിറ്റ് നീണ്ട പോരാട്ടം

അന്ത്യശാസനത്തിന്റെ സമയപരിധി അവസാനിച്ച കൃത്യം രാവിലെ 9:00 ന് കൊട്ടാരത്തെ ആക്രമിക്കാന്‍ ബ്രിട്ടീഷ് റോയല്‍ നേവിക്ക് ഉത്തരവ് ലഭിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് 9:02 ഓടെ സാന്‍സിബാര്‍ തുറമുഖത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്ന എച്ച്എംഎസ് റഷ്, എച്ച്എംഎസ് ഫിലോമെല്‍, എച്ച്എംഎസ് ക്രൂസര്‍ എന്നീ യുദ്ധക്കപ്പലുകളില്‍ നിന്ന് സുല്‍ത്താന്റെ മരക്കൊട്ടാരത്തിന് നേരെ കനത്ത ഷെല്ലാക്രമണം ആരംഭിച്ചു. 9:05 ന് സുല്‍ത്താന്റെ പക്കലുണ്ടായിരുന്ന ഏക യുദ്ധക്കപ്പലായ ഗ്ലാസ്‌ഗോ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേന മിനിറ്റുകള്‍ക്കുള്ളില്‍ മുക്കി. തുടര്‍ന്ന് നടന്ന ശക്തമായ പീരങ്കിയാക്രമണത്തില്‍ കൊട്ടാരം തകരുകയും അഗ്നിപടരുകയും ചെയ്തതോടെ, 9:40-ഓടെ കൊട്ടാരത്തിലെ സാന്‍സിബാര്‍ പതാക വെടിവെച്ചിട്ട് ബ്രിട്ടീഷ് സേന വെടിനിര്‍ത്തല്‍ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും 38 മിനിറ്റ് മാത്രം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തിന് അവസാനമാവുകയും ചെയ്തു.

യുദ്ധശേഷമുള്ള അനന്തരഫലം

യുദ്ധം ആരംഭിച്ച് 38 മിനിറ്റുകള്‍ക്കകം ഖാലിദ് ബിന്‍ ബര്‍ഗഷ് കൊട്ടാരത്തില്‍ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെടുകയും ജര്‍മ്മന്‍ കോണ്‍സുലേറ്റില്‍ അഭയം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ടാന്‍സാനിയയിലെ ഡാര്‍ എസ് സലാമിലേക്ക് കടന്ന അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ പിടികൂടുകയുണ്ടായി.

ഈ ഹ്രസ്വമായ പോരാട്ടത്തില്‍ സാന്‍സിബാറിന്റെ വശത്ത് 500 ല്‍ അധികം ആളുകള്‍ കൊല്ലപ്പെടുകയും പരിക്കേല്‍ക്കുകയും ചെയ്തപ്പോള്‍, ബ്രിട്ടീഷ് ഭാഗത്ത് ഒരു നാവികന് മാത്രമാണ് പരിക്കേറ്റത്.

യുദ്ധം അവസാനിച്ച ഉടന്‍ തന്നെ ബ്രിട്ടന്‍ തങ്ങള്‍ക്ക് പൂര്‍ണ്ണമായി വിധേയനായ ഹമൂദ് ബിന്‍ മുഹമ്മദിനെ സാന്‍സിബാറിന്റെ പുതിയ സുല്‍ത്താനായി വാഴിച്ചു. ഇതോടെ സാന്‍സിബാറിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യം പൂര്‍ണ്ണമാവുകയും സാന്‍സിബാറിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ പരമാധികാര ഭരണാധികാരികളുടെ കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു.

വ്യാപ്തി കൊണ്ടോ വന്‍ നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ കൊണ്ടോ അല്ല, മറിച്ച് വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന അത്രയും കുറഞ്ഞ ദൈര്‍ഘ്യം കൊണ്ടു മാത്രമാണ് ആംഗ്ലോ-സാന്‍സിബാര്‍ യുദ്ധം ലോക ചരിത്രത്തിലെ ഒരു അപൂര്‍വ്വ അധ്യായമായി ഇന്നും ഓര്‍മ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.

English Summary

The Anglo-Zanzibar War, fought on August 27, 1896, holds the record as the shortest war in recorded history, lasting between 38 and 45 minutes. The conflict erupted after Sultan Khalid bin Barghash seized power without British approval following the sudden death of the pro-British ruler, defying a ultimatum from Great Britain to step down. In response, British Royal Navy warships launched a heavy bombardment on the wooden palace at 9:02 AM, swiftly destroying the Sultan's only armed yacht and setting the palace ablaze. By 9:40 AM, the bombardment ceased after the Sultan fled and his forces surrendered, resulting in over 500 Zanzibari casualties compared to just one wounded British sailor, and allowing Britain to install a compliant ruler to secure its colonial dominance.